Gaslighting In Een Relatie Herkennen? 13 Symptomen + 7 Tips

gaslighting

Heb je wel eens van gaslighting gehoord?

Dat is een manipulatietechniek die kan worden gebruikt door narcistische partners, narcistische vaders, narcistische moeders, mishandelaars en cult leiders.

Je kunt het zien als een vorm van geestelijke mishandeling waardoor je gaat twijfelen aan jezelf en je verontschuldigt voor dingen die helemaal niet jouw schuld zijn!

Het doel is om je zelfvertrouwen af te breken zodat ze de macht over je krijgen.

Gaslighting kan je ook meer afhankelijk maken van de misbruiker.

In dit artikel leer je de belangrijkste gaslighting symptomen en krijg je 7 tips om jezelf te beschermen tegen deze vorm van psychologisch misbruik.

Wat is gaslighting?

Het woord gaslighting is terug te voeren op de film Gaslight uit 1944, waarin een man zijn vrouw manipuleert totdat ze denkt dat ze gek is.

Gaslighting is een manipulatietechniek en leidt ertoe dat het slachtoffer aan zichzelf en aan zijn idee van de werkelijkheid begint te twijfelen.

Het is een van de meest schadelijke vormen van emotionele mishandeling en is erop gericht om iemands zelfvertrouwen kapot te maken, zodat de dader meer macht over diegene krijgt.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat het wordt gebruikt door personen die voldoen aan de criteria voor narcistische en antisociale persoonlijkheidsstoornissen (respectievelijk NPD en APD).

Een belangrijk kenmerk van APD's en NPD's is dat zij plezier beleven aan het ondermijnen van de wil van de ander. Dit is voor hen het bewijs van hun eigen ‘superioriteit’.

Iedereen is vatbaar voor gaslighting en het is een veelvoorkomende techniek die door mishandelaars, dictators, narcisten en cult leiders wordt gebruikt.

Het kan zowel op een individu als op grote groepen worden toegepast.

Als het op een langzame manier wordt opgebouwd, realiseert het slachtoffer zich niet eens hoe zeer hij of zij is gehersenspoeld.

Gaslighting kan op een subtiele manier worden gedaan. Als jij bijvoorbeeld tegen je partner zegt dat je het niet waardeert dat hij je grenzen overschrijdt, kun je terug krijgen:

“Ah joh mafkees, stel je niet zo aan, ik bedoelde het niet zo”.

In plaats van dat de ander zich in jou verplaatst of empathie toont, krijg jij de schuld en wordt jij gezien als aansteller.

Gaslighting herkennen en symptomen

Het is belangrijk dat je zo snel mogelijk gaslighting herkent en begrijpt wat de symptomen zijn om niet langer slachtoffer te zijn van een narcist.

Belangrijke symptomen zijn:

1: Gaslighters vertellen glasharde leugens

Je weet dat het een regelrechte leugen is. Maar hij vertelt het je zonder zijn gezicht ook maar enigszins te vertrekken.

Waarom liegt hij zo overduidelijk?

Omdat je daarna niet meer zeker weet of wat hij zegt waar is. En dat is precies het doel van gaslighting; jou in een constante staat van verwarring houden.

2: Ze ontkennen dat ze iets hebben gezegd

Je weet zeker dat hij zei dat je dom was. Je hebt het hem horen zeggen! Maar hij blijft het ontkennen.

Hierdoor begin je te twijfelen aan je eigen werkelijkheid, misschien heeft hij dat toch niet gezegd?

Hoe meer hij dit doet, hoe meer je van jouw werkelijkheid naar de zijne verschuift.

3: Ze gebruiken hetgeen waar jij om geeft als ammunitie

Hij weet hoe belangrijk je kinderen of je vrienden voor je zijn en hoe belangrijk je identiteit is voor je. Dus dit kunnen de eerste dingen zijn die hij aanvalt.

Als je kinderen hebt, vertelt hij je dat je geen goede moeder bent of ze verkeerde dingen leert.

Hij vertelt je dat je echt leuk zou zijn als je maar niet zo’n lange lijst van slechte karaktereigenschappen had. Hij valt de basis aan van jouw identiteit.

4: Ze slopen je na verloop van tijd

Dit is een van de verraderlijke dingen van gaslighting. Het gebeurt namelijk geleidelijk!

Een leugentje hier, een leugentje daar, een pijnlijke opmerking af en toe…en daarna begint het zich op te bouwen.

Zelfs de meest slimme, zelfbewuste mensen kunnen slachtoffer worden van gaslighting.

Het lijkt op de kikker in de pan. De warmte wordt langzaam opgevoerd zodat de kikker niet realiseert dat hij dood wordt gekookt.

5: Hun acties passen niet bij hun woorden

Wanneer je te maken hebt met iemand die aan het gaslighten is, let dan op wat ze doen in plaats van wat ze zeggen.

Wat ze zeggen betekent niets, dat zijn maar woorden. Wat ze doen, dat is het belangrijkst.

6: Ze vertellen je af en toe iets aardigs, om de boel nog meer te verwarren

De persoon die je naar beneden haalt, vertelt je ineens dat je iets goed hebt gedaan.

Dit is natuurlijk helemaal verwarrend. En draagt bij aan een onbehaaglijk gevoel en staat van verwarring.

Je denkt dat hij of zij eigenlijk helemaal niet zo erg is. Ja, dat zijn ze wel!

Dit is een gecalculeerde poging om je van je stuk te brengen. Kijk ook naar waar je lof voor krijgt. Waarschijnlijk is het iets waar de gaslighter baat bij heeft.

7: Ze weten dat verwarring mensen zwak maakt

Gaslighters weten dat mensen het fijn vinden om een gevoel van stabiliteit en routine te hebben.

Hun doel is om dit te ontwortelen en je continu alles af te laten vragen.

En de natuurlijke neiging van een mens is om te kijken naar de persoon die je stabiliteit kan geven. Wat toevallig op dat moment de gaslighter is.

8: Ze projecteren het op jou

Stel dat iemand drugs gebruikt of vreemdgaat met een ander en jij komt daarachter.

Wat doet een gaslighter dan? Hij beschuldigt jou daar constant van!

Dit gebeurt zo vaak dat je jezelf begint te verdedigen en wordt afgeleid van zijn eigen gedrag.

9: Ze proberen mensen tegen je op te zetten

Gaslighters zijn meesters in het manipuleren en het vinden van mensen die hen steunen. Deze mensen zetten ze tegen jou op.

Ze maken bijvoorbeeld opmerkingen zoals: “Mo vindt ook dat je het niet goed doet” of “Sabine weet ook dat je vreemdgaat”.

Onthoud wel dat deze mensen dat waarschijnlijk nooit hebben gezegd! Een gaslighter is een pathologische leugenaar.

Wanneer ze deze tactiek gebruiken, weet jij niet meer wie je moet vertrouwen, waardoor je automatisch uitkomt bij de gaslighter. En dat is precies wat ze willen. Isolatie geeft ze nog meer macht.

10: Ze vertellen jou of anderen dat je gek bent

Dit is een van de meest effectieve middelen van een gaslighter.

Hij weet dat als er maar lang genoeg aan je mentale gezondheid wordt getwijfeld, mensen jou niet geloven wanneer je ze vertelt wat hij allemaal doet of zegt.

11: Ze vertellen jou dat iedereen een leugenaar is

Door je te vertellen dat iedereen (je familie, je vrienden, de media) een leugenaar is, raak je nog meer in de war.

Wat is nu werkelijk waar? Moet je degene waar je verliefd op bent geloven of niet?

Niemand heeft dit ooit tegen je gezegd en er moet heel wat voor gebeuren, wil iemand dat doen. Daarom moet er wel een kern van werkelijkheid in zitten, niet?

Absoluut niet. Het is een manipulatie-techniek. Het laat mensen vertrouwen op de gaslighter om de ‘correcte’ informatie te krijgen.

Hoe sneller je je bewust bent van deze technieken, hoe sneller je ze kunt herkennen en keihard weg kunt rennen.

Symptomen van gaslighting

Natuurlijk kun je aan bovenstaande kenmerken herkennen wanneer gaslighting wordt gebruikt, maar je kunt het ook herkennen aan je eigen symptomen.

Vertrouw op je lichaam en je intuitie. Die vertellen je altijd hoe het zit.

Blijf je maar een bekneld gevoel in je onderbuik houden? Ben je na tijd gespendeerd te hebben met iemand compleet uitgeput?

Dan is het verstandig om je af te vragen of je niet met iemand te maken hebt die manipulatie-technieken op je gebruikt.

Dit zijn enkele symptomen die je kunt voelen:

  1. Je voelt je niet meer de persoon die je voorheen was
  2. Je bent vaker zenuwachtig of nerveus en minder zelfverzekerd
  3. Je vraagt je regelmatig af of je te gevoelig bent
  4. Je hebt het idee dat alles wat je doet verkeerd is
  5. Je denkt altijd dat het jouw schuld is wanneer er iets verkeerd gaat
  6. Je zegt vaak sorry
  7. Je hebt een gevoel dat er iets mis is, maar je weet niet wat
  8. Je vraag jezelf vaak af of je reactie op je partner gepast is (bijvoorbeeld of je te irrationeel bent of niet liefdevol genoeg)
  9. Je verontschuldigt je voor het gedrag van je partner
  10. Je vertelt je vrienden of familie niet al te veel over je partner omdat je geen confrontatie aan kunt
  11. Je voelt je geïsoleerd van je vrienden en familie
  12. Je vindt het steeds moeilijker om beslissingen te nemen
  13. Je voelt je hopeloos en je geniet niet meer van de dingen die je eerst wel leuk vond

Gaslighting in een relatie

Waarschijnlijk is de meest voorkomende manier van gaslighting in romantische relaties te vinden. Een van de partners wordt daarbij gemanipuleerd door de ander.

Voor de buitenwereld lijkt het alsof beide partners liefdevol en intiem zijn, maar thuis is het een ander verhaal. Gaslighting is alles behalve liefdevol.

De manipulerende partner begint al vrij vroeg in de relatie met subtiele gaslighting-technieken.

Misschien dat jullie hebben afgesproken om samen naar de stad te gaan op zaterdag, maar wanneer je hem dan een berichtje stuurt een paar dagen van te voren, krijg je het volgende terug:

“Nee joh gekkie, ik zei zondag. Ik ben heel de zaterdag druk.”

Het lijkt op een onschuldige opmerking en waarschijnlijk denk je er verder niets van.

Je bent immers nog in het prille begin van jullie relatie, je bent verliefd en misschien heb je het gewoon verkeerd gehoord of onthouden.

Maar dan gebeurt het nog een keer. Hij vraagt wanneer jullie elkaar weer gaan zien. Jij zegt dat je morgen druk bent, maar dat je woensdag of volgend weekend alle tijd hebt.

Vervolgens krijg je de dag erop (de dag waarop je druk bent) een berichtje. “Hey hoi, zullen we gezellig koffie doen?”

Dit vind je vreemd. Je hebt toch echt duidelijk gezegd dat je geen tijd hebt. Dus je zegt dat je niet kunt en je herhaalt weer wanneer je wel kunt.

Jullie chatten de rest van de week nog over en weer, maar er komt geen concrete afspraak uit.

Het weekend dat je zei dat je kon, hoor je helemaal niets van hem.

Ligt het aan jou? Ben jij niet duidelijk genoeg geweest? Heeft hij geen zin om je te zien? Of probeert hij je zelfvertrouwen in de grond te boren?

Uiteraard kan het allemaal zijn dat het een misverstand is. Maar als dit soort dingen blijven gebeuren, dan moet je je toch echt afvragen waarom dit zo is.

Na verloop van tijd valt het je misschien op dat er nog meer dingen niet kloppen. Je stelt voor om samen uit eten te gaan bij de Thai omdat hij had gezegd dat hij dat lekker vindt.

Vervolgens krijg je dit antwoord:

“Nee ik ben niet zo’n fan van Thais eten. Maar ik weet wel een goed steakhouse die we kunnen proberen.”

Terwijl hij weet dat jij vegetariër bent.

Heb je je vergist? Was het iemand anders die zei dat hij van Thais eten hield? Heb je niet onthouden waar hij nou echt van houdt?

Als je zeker weet dat hij dat wel zei, dan kan het een manier zijn om je aan het twijfelen te brengen en je het gevoel te geven dat jij geen rekening houdt met hem (terwijl hij toch echt geen rekening met jou als vegetariër houdt).

Bij gaslighting wordt alles omgedraaid, zodat jij de schuldige lijkt.

Voorbeelden van gaslighting en narcistisch misbruik

We geven je een aantal voorbeelden van gaslighting en narcistisch misbruik.

Je moet begrijpen dat er een groot verschil is tussen een normale discussie en verbaal misbruik. We maken allemaal wel eens ruzie.

We zijn allemaal wel eens een beetje kinderachtig, emotioneel of irrationeel. Soms verliezen we de controle over onszelf en gaan we schreeuwen. Dit is normaal en dat is wat ons mens maakt.

Verbaal misbruik is echter niet normaal. Het probleem hierbij kan zijn dat je er op een gegeven moment zo aan gewend bent, dat je het niet eens meer door hebt.

Hier is hoe normale ruzies werken:

  • Ze gaan niet over in persoonlijke aanvallen en er wordt niet gescholden.
  • Ze gebeuren niet elke dag.
  • Discussies gaan over een bepaald onderwerp. Ze gaan niet over karakters.
  • Je luistert en probeert de positie van de ander te begrijpen, zelfs wanneer je boos bent.
  • Een van jullie kan misschien schreeuwen of iets naars zeggen uit frustratie, maar het komt niet vaak voor en er wordt altijd sorry voor gezegd.
  • Zelfs als je het niet compleet eens kunt worden, kun je een compromise sluiten of verdergaan zonder straf of dreigingen.
  • Bij een discussie zijn er geen winnaars of verliezers.

Als iemand zich gedraagt zoals onderstaand beschreven, beschouw dat dan als duidelijk signaal van gaslighting en misbruik:

  • Ze beledigen je of proberen je te vernederen. Daarna beschuldigen ze je dat je overgevoelig bent of zeggen ze dat het een grapje was en je geen gevoel voor humor hebt.
  • Ze schreeuwen regelmatig of schelden je regelmatig uit.
  • Je bent altijd verbaasd dat er een discussie ontstaat, maar je krijgt altijd de schuld dat jij begon.
  • De discussie leidt tot een reeks van beschuldigingen waarvoor jij in de verdediging schiet.
  • Ze proberen je om je schuldig te laten voelen en ze doen alsof zij het slachtoffer zijn.
  • Ze bewaren hun verschrikkelijke gedrag voor wanneer je alleen met ze bent, maar ze gedragen zich compleet anders wanneer er anderen in de buurt zijn.
  • Ze respecteren je personal space niet of ze houden je tegen wanneer je weg wilt.
  • Ze slaan tegen de muur of gooien met dingen.
  • Ze vragen waardering voor het feit dat ze jou niet hebben geslagen.

Voorbeelden van gaslighting:

Scheldwoorden

Of het nu in een romantische relatie is, een relatie met je ouders of dat het de pestkop is op het speelplein; schelden is niet gezond.

Soms wordt je duidelijk uitgescholden, maar soms is een scheldwoord vermomd als ‘liefkozing’ of ‘pesten’. Maar als dit vaak wordt gedaan, is het een manier om je te kleineren.

Bijvoorbeeld:

“Je begrijpt het niet schatje, daar ben je te dom voor.”

“Het is niet zo gek dat iedereen je een eikel vindt”

Neerbuigendheid

Neerbuigendheid is een andere manier om je te kleineren. De opmerkingen van de mishandelaar kunnen sarcastisch zijn, respecteloos en kleinerend.

De opmerkingen van de dader kan sarcastisch of minachtend zijn. Dit doen ze allemaal om zichzelf superieur te voelen.

Bijvoorbeeld:

“Even kijken of ik dit op zo’n simpele manier kan zeggen dat jij het ook begrijpt.”

“Je doet vast veel moeite voor je make-up, maar haal het er toch maar snel af voordat iemand je ziet.”

Kritiek

Er is niets verkeerd aan wat opbouwende kritiek.

Maar in een relatie met een narcist, kan dit heel naar gebracht worden en is het een poging om je zelfvertrouwen af te breken.

Bijvoorbeeld:

“Je bent altijd van streek, je speelt altijd het slachtoffer. Daarom houdt niemand van je.”

Afbraak

Misbruikers willen dat je je slecht voelt over jezelf. Ze gebruiken schaamte om je te vernederen en vreten daarmee je zelfvertrouwen op.

Bijvoorbeeld:

“Voordat je mij ontmoette, was je niets. Zonder mij ben je weer niets.”

“Ik bedoel, kijk naar jezelf. Wie anders zou jou willen?”

Manipulatie

Manipulatie is een poging om je iets te laten doen zonder het direct te commanderen.

Vergis je daar niet in: het is bedoeld om je onder controle te houden en uit balans te brengen.

Bijvoorbeeld:

“Als je dat doet, bewijst het dat je niet om je familie geeft en dat zal iedereen weten.”

“Als je echt van me houdt, dan zou je dit doen.”

Schuld

Iedereen is wel eens schuldig. Maar een narcist verwijt jou van zijn gedrag. Ze willen dat je gelooft dat je zelf verantwoordelijk bent voor het verbaal misbruik.

Bijvoorbeeld:

“Ik haat het om ruzie te maken, maar je maakt me zo gek!”

“Ik moet wel schreeuwen, want je bent zo onredelijk en koppig!”

Beschuldigingen

Als iemand je herhaaldelijk beschuldigt van dingen, kan hij jaloers zijn.

Of misschien is hij wel degene die zich schuldig maakt aan dat gedrag. Hoe dan ook, het laat je afvragen of je iets ongepast doet.

Bijvoorbeeld:

“Ik zag hoe je naar hem keek. Je kunt me niet vertellen dat er niets aan de hand is.”

“Waarom geef je me je mobiel niet als je niets te verbergen hebt?”

Negeren of afzonderen

Het weigeren om met je te praten, je niet in de ogen kijken of je zelfs vermijden, is bedoeld om je harder te laten werken om zijn of haar aandacht te krijgen.

Bijvoorbeeld:

Bij een vriend thuis zeg je of doe je iets wat je partner niet bevalt. Zonder een woord te zeggen, stormt je partner de kamer uit en gaat hij in de auto zitten.

Hij of zij weet dat jullie moeten praten over wie de kinderen ophaalt, maar hij weigert om je telefoontjes of smsjes te beantwoorden.

Gaslighting

Gaslighting is een systematische inspanning om je te laten twijfelen aan jouw versie van de werkelijkheid.

Hierdoor verontschuldig je je voor dingen die niet jouw schuld zijn. Het kan je ook afhankelijker maken van de dader.

Bijvoorbeeld:

Je herinnert je een gebeurtenis, afspraak of discussie en je partner ontkent dat het überhaupt is gebeurd. Hij of zij vertelt je dat het allemaal in je hoofd zit, dat je het hebt gedroomd of dat je het verzint.

De dader vertelt andere mensen dat je vergeetachtig bent of emotionele problemen hebt om de illusie kracht bij te zetten.

Oude argumenten

Het is niet ongebruikelijk dat twee mensen het af en toe oneens zijn of discussiëren over hetzelfde onderwerp.

Maar narcisten en misbruikers herleven dat oude argument steeds weer, puur om een reactie uit te lokken. Ze zullen nooit een compromis maken.

Bijvoorbeeld:

Je hebt duidelijk gemaakt dat je nog niet klaar bent voor kinderen, maar je partner brengt het elke maand ter sprake.

Het doel van gaslighting

Het mag nu wel duidelijk zijn wat het doel van gaslighting is: je inferieur te laten voelen, je zelfvertrouwen te schaden en de macht over je te krijgen.

Maar er zijn nog een aantal doelen van gaslighting.

  • Om een ander het gevoel te geven dat zijn of haar wensen, behoeften, dromen, wensen, enz. irrelevant of onzichtbaar zijn.
  • Om te voorkomen dat de ander de misbruik of mishandeling die hij of zij ervaart, aan
  • Om misbruik (emotioneel, seksueel of fysiek) te normaliseren van personen die als minderwaardig worden beschouwd door personen die zichzelf als beter
  • Om het idee te versterken dat degenen die als minderwaardig worden beschouwd (d.w.z. vrouwen, kinderen, andere groepen) met angst en sprookjesachtige illusies onder controle moeten worden gehouden, anders zijn ze ‘emotioneel gek’ en ‘gevaarlijk’.
  • Om de maatschappelijke norm te versterken dat vrouwelijke partners verantwoordelijk zijn voor het slagen of falen van een relatie.
  • Om dominantie te bewijzen door de wil van de ‘zwakken’ te ondermijnen en hen uit te buiten voor persoonlijk gewin.
  • Om te voorkomen dat de partner een empathisch verbonden relatie te vormt.

Omgaan met gaslighting en narcisme

Hoe ga je nu om met gaslighting en narcisme? Ten eerste, herken het.

Ten tweede, zorg dat je zo ver mogelijk bij een gaslighter of narcist vandaan blijft. Dit houdt ook in dat je al het contact verbreekt met de narcist.

Hier zijn enkele tips en strategieën om je te helpen omgaan met gaslighting:

Tip 1: Herken het patroon van het ondermijnende gedrag

Gaslighting werkt alleen als een slachtoffer zich niet bewust is van wat er aan de hand is.

Als je eenmaal alert bent en het patroon herkent, zal het niet zoveel invloed meer op je hebben.

Misschien dat je tegen jezelf kunt zeggen: “Hier gaan we weer” en je schouders ophaalt.

Tip 2: Houd er rekening mee dat gaslighting niet over jou gaat

Gaslighting gaat over de behoefte aan controle. Vaak voelt de narcist zich onzeker.

Om zich 'gelijkwaardig' te voelen, moeten ze zich superieur voelen. Om zich veilig te voelen, moeten ze het gevoel hebben dat ze de overhand hebben.

Ze hebben weinig andere manieren om hiermee om te gaan of om discussies op te lossen.

Dit is geen excuus voor het gedrag. Maar helpt je wel om het minder persoonlijk op te vatten zodat je kunt beslissen of je de relatie nog wel wilt.

Tip 3: Wees je ervan bewust dat je gaslighting kunt stoppen

Gaslighting gedrag is de enige manier waarmee narcisten controle kunnen houden op hun wereld.

Daarom is het niet waarschijnlijk dat ze luisteren naar rationele argumenten voor verandering.

Het vereist meestal intensieve therapie, op vrijwillige basis, wil een gaslighter het opgeven.

Tip 4: Denk er nog eens over na of de relatie de moeite waard is

Als de gaslighter je baas of supervisor is, ga dan op zoek naar een andere baan.

Als de persoon een familielid of vriend is, bedenk dan hoe je afstand kunt houden.

Als de persoon belangrijk voor je is en je de relatie wilt behouden, moet je waarschijnlijk aandringen op therapie.

Tip 5: Zorg voor een goed opvang netwerk

Je hebt andere mensen in je leven nodig die je realiteit en waarde kunnen bevestigen.

Gaslighters proberen hun slachtoffers vaak te isoleren om de controle te behouden.

Vaak manipuleren ze hun slachtoffers nog verder door ze herhaaldelijk te vertellen dat ze de enige zijn die ze echt liefheeft en begrijpt.

Geloof dat niet. Breng tijd door met vrienden en familie. Praat met andere mensen over het gedrag van de gaslighter.

Tip 6: Werk aan je eigenwaarde

Herinner jezelf eraan dat je een beminnelijk en capabel persoon bent, ongeacht de mening van de gaslighter.

Het kan handig zijn om een dagboek bij te houden waarin je gebeurtenissen documenteert die de gaslighter waarschijnlijk zal aanvechten.

Noteer ook positieve ervaringen en bevestigingen van je eigenwaarde.

Leer in dit artikel hoe je met simpele tips je eigenwaarde kunt ontwikkelen en vergroten.

Tip 7: Zoek professionele hulp als je die nodig hebt

Slachtoffers verliezen vaak hun vertrouwen in hun eigen gedachten en gevoelens en zijn regelmatig nerveus.

Soms zinken ze in een depressie en voelen ze zich hopeloos. Als je je hierin herkent, zoek dan professionele hulp.

Een therapeut kan je praktisch advies en ondersteuning bieden om je weer te helpen herstellen.

P.S. Gaslighters kunnen zowel mannen als vrouwen zijn. Voor het gemak heb ik de gaslighter als dader in dit artikel als hij-vorm beschreven.

Heb jij ervaring met gaslighting? Wat heeft bij jou geholpen? Laat het hieronder weten in de comments, we horen graag van je.

Click Here to Leave a Comment Below 0 comments

Leave a Reply: