10 Signalen om Pseudologia Fantastica Te Herkennen (checklist)

Geloof het of niet, maar liegen maakt onderdeel uit van normaal psychologisch gedrag.

Het kan worden veroorzaakt door gevoelens van schaamte of schuldgevoel en wordt vaak gebruikt om conflicten te vermijden.

Maar Pseudologia fantastica is niet hetzelfde als een leugentje voor je eigen bestwil.

Dit is een persoon die chronisch liegt! Lees verder en kom erachter hoe je dit gedrag kan herkennen.

Doel van dit artikel: Wat pseudologia fantastica precies is, hoe je het kunt herkennen en wat je ertegen kunt doen lees je in dit artikel.


De betekenis van pseudologia fantastica

De term pseudologia fantastica is afkomstig uit het Grieks en betekent vrij vertaald 'vals of onwaar spreken'.

Het is een term die wordt gebruikt in de psychologie voor iemand die lijdt aan chronisch liegen.

Meestal is pseudologia fantastica dwangmatig. Het wordt in de volksmond ook wel pathologisch liegen genoemd.

Man die liegt en zijn vingers over elkaar doet achter zijn rug terwijl drie mensen naar hem kijken

Maar tussen pseudologia fantastica en dwangmatig liegen zit een kenmerkend verschil. Dit zal ik later toelichten.

We passen de waarheid weleens aan, bijvoorbeeld bij gebeurtenissen die niet zo prettig waren. Iedereen doet dit weleens.

Zo zal een verliefd iemand die is afgewezen zichzelf voorhouden dat het geen afwijzing was, maar dat de ander nog niet klaar was voor de liefde.

Of iemand die is ontslagen, vertelt dat de baas altijd al een vervelend karakter heeft gehad. Het ontslag zou dus niets met de persoon zelf te maken hebben.

Het zijn voorbeelden die duidelijk maken dat iedereen de waarheid weleens een beetje verdraait.

Waarom doen we dat?

Man die zijn handen voor zijn ogen doet en waar op zijn handpalm leugen staat geschreven

Het voelt namelijk minder pijnlijk wanneer we de waarheid voor onszelf iets verzachten.

En hoe meer we onszelf een andere waarheid voorhouden, hoe meer we er ook in gaan geloven. De leugen, hoe klein ook, wordt onze nieuwe waarheid.

Bij de pseudologische leugenaar zijn de grenzen vervaagd of zelfs niet meer aanwezig.

Ieder onderwerp wordt verpakt in een leugen. Deze mensen vertellen hun leugens zo vol zelfvertrouwen, dat velen ze uiteindelijk gaan geloven.

Vrouw praat in het oor van een andere vrouw die verbaasd kijkt

Dit zijn geen kleine leugentjes meer. Dit type leugenaars zijn de zogenaamde oplichters en kwakzalvers.

Voortdurend liegen en verdraaien kan ook een teken zijn van gaslighting.

Wil je hier meer over weten? Lees dan dit artikel over gaslighting.


De oorzaak van pseudologia fantastica

Een eenduidige oorzaak van pseudologia fantastica is moeilijk te vinden.

In de psychologie wordt vooral gekeken naar het motief achter de leugen. Dit motief verklaart meestal de achterliggende oorzaak.

Vrouw kijkt obsessief door glas door pseudologia fantastica
  • Sommige onderzoekers beschrijven pseudologia fantastica als een ziekteverschijnsel dat hoort bij een obsessief en dwangmatige stoornis.
  • Maar er wordt ook vanuit gegaan dat de pseudologische leugenaar te kampen kan hebben met een impulscontrolestoornis. Dit zou betekenen dat het liegen wordt veroorzaakt door bepaalde prikkels.
  • Een andere oorzaak wordt gevonden in het feit dat de pseudologische leugenaar lijdt aan een drangstoornis. Dit houdt in dat de leugens worden verspreid om een gevoel van lust in zichzelf op te wekken.

Er is wetenschappelijk onderzoek gedaan waaruit bleek dat pseudologia fantastica de volgende kenmerken heeft: (1) de leugens zijn niet compleet onmogelijk en gebaseerd op vage waarheden; (2) de verhalen zijn volhardend; (3) de leugens zijn niet per se voor een persoonlijk gewin; (4) ze zijn anders dan waanideeën omdat de verteller onwaarheden kan erkennen als hij met feiten wordt geconfronteerd.

  • Een vierde oorzaak is dat pseudologia fantastica voortkomt uit een persoonlijkheidsstoornis. Denk hierbij aan een stoornis met antisociale, narcistische of theatrale verschijnselen. Ook borderline wordt onder deze persoonlijkheidsstoornis genoemd. Het is goed om te weten dat een aantal persoonlijkheidsstoornissen veroorzaakt worden door een erfelijke aanleg. Erfelijkheid in combinatie met een niet aangepaste opvoeding, kunnen samen een ongunstige invloed hebben op het ontwikkelen van de stoornis pseudologia fantastica.
Vrouw kijkt erg verdrietig en leeg in de vamera terwijl ze op de grond ligt

De belangrijkste kenmerken van pseudologia fantastica

De symptomen voor het herkennen van pseudologia fantastica zijn niet concreet.

Toch zijn er een aantal kenmerken van pseudologia fantastica te noemen, gebaseerd op onderzoeken.

  • De leugenaar liegt vaak, maar heeft geen duidelijk doel voor ogen. Hij wil geen persoonlijke winst behalen door leugenachtig gedrag te vertonen.
  • De wijze van liegen verschilt duidelijk van het `normale` liegen. Zowel in kwantiteit als in de kwaliteit van de leugen.
  • De leugens worden kleurrijk en fantasierijk Ze gaan meestal over ongewone gebeurtenissen of heldhaftige daden.
  • Het vertellen van leugens is chronisch en buitensporig, dus over alle grenzen heen.

Hieronder vind je een checklist met 10 symptomen waaraan je iemand met pseudologia fantastica kunt herkennen.

Let wel dat een pseudologische leugenaar meerdere van onderstaande kenmerken vertoont.

  1. 1
    De pseudologische leugenaar liegt veel, maar hij is niet uit op winst voor zichzelf en er bestaat geen duidelijke motivatie voor de leugens. De leugens zijn ook niet bedoeld om anderen pijn te doen.
  2. 2
    De pseudologische leugenaar probeert om ten opzichte van anderen een nieuwe identiteit te verzinnen. Een identiteit die hem of haar groter en heldhaftiger maakt. Hierbij zijn er geen grenzen. Het fantasiegehalte is groot.
  3. 3
    Ze praten over heldhaftige ervaringen en prestaties.
  4. 4
    In veel gevallen maken ze zich tot slachtoffer in de vertelde verhalen.
  5. 5
    De vertelde verhalen zijn lang, uitgebreid en vooral erg gedetailleerd.
  6. 6
    Er bestaan vrijwel altijd verschillende versies van hun verhaal. Simpelweg omdat ze door de uitvoerigheid eerder vertelde details zijn vergeten.
  7. 7
    De pseudologische leugenaar heeft een gemiddelde tot iets onder gemiddelde intelligentie.
  8. 8
    De pseudologische leugenaar laat vaak crimineel gedrag
  9. 9
    Dikwijls heeft de pseudologische leugenaar last van andere psychische stoornissen of komen deze voor in de familie.
  10. 10
    Een persoon met pseudologia fantastica wordt het snelst ontmaskerd wanneer er door de huisarts contact wordt gezocht met eerdere behandelaren.
Persoon die de tralies van een gevangenis vasthoudt

Denk je dat je partner, je kind of iemand in je nabije omgeving lijdt aan deze mentale stoornis? Ga dan niet zelf aan de slag, maar zoek hiervoor altijd professionele hulp.

Allereerst is de huisarts de aangewezen persoon. Deze zal een eerste diagnose stellen. Wanneer nodig zal de huisarts zorgen voor een doorverwijzing.

De psycholoog zal een vertrouwensband moeten opbouwen met de pseudologische leugenaar. Iets dat niet gemakkelijk gaat, aangezien de persoon in kwestie niet de waarheid spreekt.

De pseudologische leugenaar zal gestelde vragen beantwoorden met fantasierijke verhalen.

Fantasierijk groen bos met glitters en lichtjes

En behandelplannen worden veelal niet toegejuicht door de persoon.

Het proces om iemand werkelijk te kunnen diagnosticeren met pseudologia fantastica kost dus tijd.

Sociopaten en narcisten hebben er namelijk ook een handje van om te liegen zonder probleem. Dat maakt een goede diagnose lastig.


Het verschil tussen pathologisch liegen en pseudologia fantastica

De benamingen pathologisch liegen en pseudologia fantastica worden meestal door elkaar gebruikt.

Toch is dit niet correct. Er is namelijk een duidelijk verschil aanwezig.

De pathologische leugenaar is iemand die zeer frequent liegt en die dit ook bewust doet.

De pathologische leugenaar weet dus dat hij liegt. Dit type leugenaar heeft daarnaast een doel, en dat is manipuleren.

Man die verbaasd naar zichzelf kijkt maar zijn schaduw heeft een lange neus door liegen

De pseudologische leugenaar weet niet dat hij liegt. Hij is er dus niet op uit om situaties of andere personen te manipuleren. Voor de beschrijving en de behandeling van het ziektebeeld is dit dus een wezenlijk verschil.

Mocht je twijfelen of je te maken hebt met een bewuste of onbewuste leugenaar?

Hier vind je uitgebreide informatie over pathologisch liegen.

Man die op zijn rug zijn vingers kruist en dus liegt terwijl hij mensen toespreekt

Kan pseudologia fantastica worden behandeld?

Wanneer je in een situatie zit waarin iemand in je directe omgeving lijdt aan pseudologia fantastica, dan wil je weten wat je kunt doen.

Het is moeilijk om met iemand samen te leven die veelvuldig liegt en de wereld volledig anders voorstelt.

Via alle mogelijke manieren ga je op zoek naar een pseudologia fantastica behandeling.

Maar helaas zijn er nog geen bewezen effectieve behandelstrategieën voorhanden.

Helemaal leeg boekje waar een pen in ligt

Afhankelijk van het motief van de leugens, wordt er in de psychiatrie gewerkt met een vorm van milde confrontatie.

Op deze manier kan het web van leugens worden ontmaskerd. Het resultaat van deze aanpak kan tweeledig zijn.

Er kan een vorm van vertrouwen groeien tussen de patiënt en de behandelaar, maar helaas kan deze aanpak ook afstand creëren. Van tevoren is dit niet duidelijk.

Belangrijk is dat de behandelaar nooit veroordelend te werk gaat.

Vrouw die op een stoel zit en haar hand tegen haar kin houdt terwijl ze naar iemand voor haar kijkt

De persoon met pseudologia fantastica kan gevoelens van schaamte en schuld ontwikkelen waardoor er een afstand wordt gecreëerd van de behandelaar.

Maar buiten deze enkele aanpak is er tot op heden geen verdere behandeling mogelijk.

Zeker niet wanneer de motivatie om te liegen ligt in een persoonlijkheidsstoornis, een belangrijk kenmerk van narcisme.

Hierbij is het voor de betrokkene vrijwel onmogelijk om objectief naar zichzelf en zijn stoornis te kijken.

In het bijzonder mensen met narcisme leven met een gevoel dat ze superieur zijn. En dat maakt behandelen moeilijk.

In de psychiatrie kan er dus door middel van een persoonlijke behandeling worden gewerkt aan een verbetering van de stoornis.

Maar een pseudologia fantastica behandeling die genezend werkt, is helaas (nog) niet bekend.

Vera Franssen is multidisciplinair coach, therapeut en oprichter van het platform VitaalGezond. Samen met een professioneel team van hulpverleners en ervaringsdeskundigen, helpt ze mensen door heel Nederland en België om te herstellen van narcistisch misbruik en meer zelfvertrouwen te krijgen.
{"email":"Email address invalid","url":"Website address invalid","required":"Required field missing"}
>
error: Je mag onze artikelen altijd als inspiratie gebruiken zolang je ons als bron toevoegt aan je website. Liefs, Vera